Art Nouveau tijdens de laatste Tsaren

Tentoonstelling in de Hermitage in Amsterdam t/m 5 mei 2008, met objecten uit de verzameling van de Hermitage in St. Petersburg.

Het ontstaan van de Art Nouveau
In Europa ontstond vanaf 1890 in de architectuur en toegepaste kunst een nieuwe stijl, die in internationaal verband de Franse benaming Art Nouveau kreeg. De stijl is ook bekend geworden onder de Duitse term Jugendstil. In Oostenrijk spreekt men van Wiener Sezession (‘afscheiding’), in Spanje van Modernismo, in Italië van Stile Liberty. In deze verschillende termen wordt duidelijk gemaakt dat art nouveau een reactie vormde op de bestaande neo-stijlen. Het nieuwe zat in de herwaardering van de vakman. De art nouveau kende een organische en geometrische variant. De stijl als geheel werd rond de eeuwwisseling dé toonaangevende stroming in de toegepaste kunst.

Rusland deed volop mee. Petersburgers kochten art nouveau en lieten hun huizen in deze stijl verbouwen. De laatste tsaren Alexander III en Nicolaas II en hun familie waren geen uitzondering. De laatste tsarina Alexandra bijvoorbeeld kocht zelf vazen van Gallé ter aankleding van haar slaapkamer. Er ontstond ook een Russische variant van art nouveau, stil modern.

Maar de mooiste en meest bijzondere objecten uit de art nouveau-collectie van de Hermitage zijn de Franse diplomatieke geschenken aan de tsaren. Frankrijk zocht in zijn conflict met Duitsland eind negentiende eeuw bondgenoten en richtte zich op Rusland. De Franse regering overlaadde de tsaren met kostbare geschenken in de stijl van de hypermoderne art nouveau. Veel daarvan kwam uit Lotharingen, niet alleen omdat de voortreffelijke glaskunstenaars Gallé en de gebroeders Daum daar werkten, maar ook omdat juist dat gebied de twistappel tussen de Fransen en de Duitsers was. Behalve zeer fraai glaswerk van Gallé en Daum kregen de tsaren ook een majestueuze tafel met Lotharingse symboliek en een boek met ruim tachtig ingebonden tekeningen van Franse kunstenaars. De beroemdste Franse fabrieken leverden de tsaren eveneens art nouveau. Van de Sèvres-fabriek kwam een aantal porseleinen vazen, van het Gobelin-atelier een serie wandtapijten.

Wat voorbeelden van met name de glaskunst zijn hier te bewonderen:

Art Nouveau